له‌ گه‌رمیانه‌وه‌ بۆ هه‌موو جیهان

 

زه‌نگ كورد

zengkurd.net

 

 

زه‌نگێك بۆ هۆشیارى هاووڵاتى.. زه‌نگێك بۆ بێدارى ده‌سه‌ڵات

 

فه‌لسه‌فه‌ى مرۆدۆستى و سیستمى نوێى په‌روه‌رده‌و فێركردن، چییان پێیه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ى كوردى؟

ئارى عوسمان خه‌یات


هه‌ركات هه‌ستت به‌ داڕوخانى ئه‌خلاقى كۆمه‌ڵگه‌ كرد، ئه‌وه‌ پێویسته‌ یه‌كسه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و ڕایه‌ڵه‌ گرنگه‌ى كه‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگا پێشكه‌وتووه‌كانى دونیاى له‌سه‌ر بنیادنراوه‌، هه‌ڵبه‌ت ئه‌ویش پرۆسه‌ى هه‌ره‌ به‌ بایه‌خى په‌روه‌رده‌ و فێركردنه‌.. كه‌ ئه‌ڵێم داڕوخانى ئه‌خلاقى هیچ كات مه‌به‌ستم له‌و پێدراوه‌ ته‌قلیدییه‌ نییه‌، كه‌ هه‌موو عه‌قڵییه‌تێكى نه‌ریتباو به‌ چه‌مكى ئه‌خلاقى به‌خشوه‌ و له‌ هه‌ندێ پێدراوى گریمانكراودا وێناى كردووه‌، كه‌ دواجار هه‌موو ئه‌و پێدراوه‌ گریمانكراوانه‌ش هیچ نین به‌ده‌ر له‌ كۆمه‌ڵێ نه‌ریتى سواو كه‌ هه‌ر خودى خۆمان سه‌رسه‌ختترین پارێزه‌ریانین.. دواجار ماهییه‌تى ئه‌و پرۆسه‌یه‌ كه‌ خۆى له‌ خۆیدا بریتییه‌ له‌ نوێكردنه‌وه‌ى پێداروه‌ جیاجیاكانى له‌وه‌پێشترى نه‌وه‌كان، له‌سه‌رى ڕۆشتوون و ئیشیان له‌سه‌ر كردووه‌ و بڕیاره‌ چاره‌نووسسازه‌كانى خۆیان له‌سه‌ر بنیادناوه‌. بۆیه‌ ئه‌ویده‌م باس له‌ سسیتم یان پرۆسه‌ى په‌روه‌رده‌ و فێركردن ده‌كرێت، هاوكات باس له‌ بایه‌تێكى هه‌ره‌ گرنگ و دیارییش ده‌كرێ، كه‌ ئه‌ویش پێویستى گۆڕان و بزواندنى بونیاده‌ چه‌قبه‌ستووه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌یه‌ به‌ره‌و تێكدان و سه‌رله‌نوێ دروستكردنه‌وه‌، ئه‌گینا به‌بێ وه‌ها لاكردنه‌وه‌یه‌ك له‌و چه‌شنه‌ هزراندنه‌، ئیدى ده‌روازه‌ى هه‌موو قسه‌یه‌كى جیدى و هه‌وڵه‌ ڕاسته‌قینه‌كانى نوێبوونه‌وه‌، به‌ جه‌هلى گه‌وره‌ كڵۆم ئه‌درێ و هه‌ربۆیه‌كه‌ ئه‌م وتاره‌ ویستى قسه‌یه‌كه‌، تا ته‌ڕحى پرۆسه‌یه‌كى ته‌ندروستى په‌روه‌رده‌ و فێركردن بكات، كه‌ باگراوه‌ندێكى ده‌وڵه‌مه‌ندى هزرینى پێشكه‌وتووخوازانه‌ى له‌ پشته‌وه‌بێ، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌موو هه‌نگاوێك له‌و باره‌وه‌ ده‌بێته‌وه‌ مایه‌ى دروستكردنى كه‌شوهه‌واى تێدا له‌دایكبوونى فیكرى تۆتالیتێر و خۆپه‌رست و هه‌میشه‌ هه‌وڵده‌ر بۆ خوڵقاندنى كه‌سایه‌تى شه‌ڕه‌نگێز و جاسووس و ڕاپۆرتنووس.. ئێمه‌ش وه‌ك كورد، بێئه‌زموون نین له‌و باره‌یه‌وه‌ و ڕه‌نگه‌ تا هه‌نووكه‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ى ئه‌و حاڵه‌كاته‌ له‌نێوماندا به‌ ڕوونى به‌رچاو بكه‌وێ، كه‌ بێگومان ده‌ره‌نجامى ئه‌و چه‌ندین ساڵه‌یه‌ى ژیانى سیاسى و كۆمه‌ڵایه‌تى نه‌وه‌ له‌دوایه‌كه‌كانى ئێمه‌یه‌ له‌سایه‌ى سیستمێكى خراپى په‌روه‌رده‌دا پێگه‌یشتووه‌، كه‌ فه‌لسه‌فه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كه‌ى پابه‌ند بووه‌ له‌سه‌ر دروستكردنى كه‌سایه‌تیگه‌لێكى وا، هه‌میشه‌ له‌ خزمه‌تى پاراستنى ئه‌و فه‌لسه‌فه‌ سه‌قه‌ت و سوقه‌ته‌دا بن، وا هه‌رگیز بیرى له‌وه‌ نه‌كردۆته‌وه‌ ڕێز بۆ ئینسانییه‌ت بگه‌ڕێنێته‌وه‌، به‌ڵكو هه‌میشه‌ دژه‌ شه‌پۆلى دونیاگه‌ریى سه‌وڵى پاپۆرَى سووڕاندووه‌ و ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ به‌ درێژایى چه‌ندین ساڵى ژیان و گوزه‌رانى كۆمه‌ڵگه‌ى كوردى، مامۆستا و مودیر و وه‌زیر و گزیرگه‌لێك پێبگات، كه‌ هه‌رچۆنێك بگه‌ڕێیته‌وه‌ سه‌ر ئه‌و چاوگه‌یه‌ى ئاوى تێفكرینى كه‌سایه‌تى تێڕژاوه‌، ده‌بینى حه‌زێكى سه‌ختى سه‌ركوتكردنى تێدایه‌ و بێگومان ئه‌ویش حیكایه‌تى قوربانیدانێكى نه‌ویستانه‌مان بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌.. به‌دیوى ئه‌ودیویشدا ئه‌و حیكایه‌ته‌ به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌، كاتێك پێویستى ئه‌وه‌مان ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ، هه‌ریه‌ك له‌ ئێمه‌ دواى قۆناغى هه‌ستكردنمان به‌و دیارده‌ نێگه‌تیڤه‌ى نێو كه‌سایه‌تیمان، هه‌وڵى خۆچاككردنه‌وه‌ بده‌ین و نه‌هێڵین چوون زه‌هرى كوشنده‌ى كۆنه‌په‌رستى جارێكى تر بڕژێته‌وه‌ نێو كۆشى كۆمه‌ڵگه‌ و گه‌راى نه‌خۆشى خۆى بڵاوبكاته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌بێ دڵنیابین له‌ ڕاستى ئه‌وه‌ى هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌یه‌كى وه‌ك ئێمه‌، كه‌ له‌ قۆناغى گواستنه‌وه‌دایه‌ باشرین ئامێزى گه‌رم و نه‌رمونیانى هه‌یه‌ بۆ هه‌ڵَێنانى گه‌راى هه‌موو دواكه‌وتوویى و ده‌مارگرژییه‌ك، ئه‌مه‌ش له‌و ڕوانگه‌وه‌ ئه‌ڵێم، كه‌ كۆمه‌ڵگاكانى چوون ئه‌وانه‌ى خۆمان، خاوه‌نى هزرێكى په‌رشوبڵاوى كۆنه‌كراوه‌ى فره‌ جه‌مسه‌رى تێكه‌ڵ و پێكه‌ڵه‌، به‌وه‌ش ده‌یان درز ده‌كه‌وێته‌ نێو فیكرى ده‌سته‌جه‌معى كۆمه‌ڵ و دواجار ئه‌و ڕه‌نگاڵه‌ییه‌ ئاساییه‌ى ده‌بێ هه‌بێ بۆ پێشكه‌وتن، په‌رچه‌كردارێكى نه‌رێنى ده‌ست پێده‌كات و ئه‌نجامى نابه‌دڵى لێده‌كه‌وێته‌وه‌.
كه‌واتا حكومه‌تى هه‌رێم و وه‌زاره‌تى په‌روه‌رده‌ چییان له‌ سه‌ره‌ ئه‌نجامى بده‌ن؟ بێگومان پێویسته‌ له‌درێژه‌ى ئه‌و هه‌وڵه‌یاندا كه‌ بۆ نوێكردنه‌وه‌ى سیستمى په‌روه‌رده‌ و فێركردن گرتوویانه‌ته‌ به‌ر له‌ هه‌رێمدا، بێهیچ چه‌ندوچوونێك په‌نا به‌رنه‌ به‌ر سیستمێكى په‌روه‌رده‌ و فێركردن، كه‌ له‌سه‌ر بنه‌ماى فه‌لسه‌فه‌یه‌كى مرۆدۆستى پاكبیر هاتبێته‌ ئاراوه‌، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌رچییه‌ك بكرێ به‌ناوى تازه‌گه‌ریى و نوێبوونه‌وه‌ و ئه‌وا هیچى لێنایه‌ته‌ به‌رهه‌م و ئه‌وه‌یشى كه‌ له‌ ماوه‌ى ڕابردوودا كردوویانه‌ هیچى لێسه‌وزنابێ و هه‌مدیس نه‌وه‌یه‌ك دێته‌ كایه‌وه‌، كه‌ باجده‌رى هه‌موو ئه‌و سه‌قه‌تى و ئیفلیجیانه‌ى ڕابردووه‌..
ئه‌مه‌ش پێویستى به‌ ده‌ستنیشانكردنى كه‌سانى پسپۆر و لێزان هه‌یه‌، بۆ دیاریكردنى ئه‌و بنه‌ما پوختكراوانه‌ى ده‌بنه‌ مایه‌ى بونیادنانى وه‌ها سیستمێك، كه‌ له‌ ڕێگه‌ى لیژنه‌ى دڵسۆز و كاراوه‌ هه‌ستن به‌و ئه‌ركانه‌. نه‌ك وه‌ك هه‌موو جارێكى تر هه‌موو هه‌وڵه‌كان له‌ چه‌ند هه‌نگاوێك كورتخایه‌ن و پچڕپچڕدا كۆبكرێنه‌وه‌ و دواتریش هیچ ئه‌نجامێكى به‌رچاوى لێوه‌نه‌بینرێ.
فه‌لسه‌فه‌ى مرۆدۆستى هه‌میشه‌ ئه‌و زامنكه‌ره‌ به‌رده‌وامه‌ى كۆژینى و پێكه‌وه‌ژیانه‌یه‌ بێگه‌رده‌یه‌، كه‌ وا ده‌كات مرۆڤه‌كان له‌سه‌ر بنه‌ماى ڕێز و خۆشه‌ویستى یه‌كتر و قه‌بوڵكردنى ڕا و بۆچوونى پێچه‌وانه‌ى به‌رامبه‌ر و جیاوازییه‌كان درێژه‌ به‌ ژیانى خۆیان بده‌ن و هاوزه‌مانیش له‌ هه‌وڵى پاراستنى زاتییه‌ت و فه‌ردانییه‌تى خۆیاندا بن، نه‌ك ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ ئینسانیانه‌ى خۆیان بدۆڕێنن.
ئه‌گه‌ر سیستمى په‌روه‌رده‌ و فێركردن نه‌توانێ ببێته‌ ئه‌و ڕاسته‌ ڕێگایه‌ى كه‌ به‌ ئاسانى فیكرى مرۆدۆستى پیاتێپه‌ڕى هه‌رگیز له‌و بڕوایه‌دا نیم، بتوانین سه‌ركه‌وتوو بین له‌ دروستكردنى كۆمه‌ڵگایه‌كى ساغڵه‌م و تێگه‌یشتوو، نه‌ك پێگه‌یشتوو، چونكه‌ تێگه‌یشتوویى یه‌كێكه‌ له‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ گه‌ورانه‌ى كۆمه‌ڵگه‌ پێشكه‌وتووه‌كان، چونكه‌ وێده‌چێ ئێمه‌ پێبگه‌ین له‌ ڕووى به‌كارهێنانى به‌رهه‌مه‌ ته‌كنۆلۆژییه‌كانه‌وه‌ (بۆ نمونه‌)، به‌ڵام خاوه‌نى ئه‌و عه‌قڵییه‌ته‌ ڕاسته‌ نه‌بین، كه‌ بتوانێ به‌ جوانى ئه‌و مامه‌ڵه‌یه‌ بگه‌یه‌نێته‌ سه‌ر، كه‌واتا پێگه‌یشتوویى هیچ كه‌سێ ناتوانێ له‌ پرۆسه‌ى پێشكه‌وتندا پێش تێگه‌یشتوویى بكـه‌وێ.

په‌یوه‌ندى:        zeng_rojane@yahoo.com         zengkurd@yahoo.com